Có Nên Khởi Nghiệp Không?

Nhiều người bước vào con đường khởi nghiệp với một ảo tưởng rất đẹp: mình phải là một thiên tài ăn nói lưu loát, đứng trên sân khấu thuyết trình như Steve Jobs, có trong tay một bản kế hoạch kinh doanh hoàn hảo và hô một tiếng là tiền tỷ rót về.

Nhưng thực tế trần trụi thì sao? Khởi nghiệp cơ bản không phải là màn trình diễn của những gã siêu nhân. Nó giống một chuỗi ngày cặm cụi trong xưởng mộc hơn: bạn thử nghiệm, bạn sai, bạn lì đòn sửa lại, quản trị rủi ro ở mức tệ nhất, và cùng vài đứa bạn thân tạo ra một thứ thô kệch cho đến khi có người chịu bỏ tiền ra vì mê nó thật sự.

Dưới đây là những sự thật trần trụi nhưng giải phóng tư duy mà bất kỳ ai muốn dấn thân cũng cần khắc cốt ghi tâm.

Kẻ “lì đòn” luôn sống dai hơn kẻ hoạt ngôn

Năm 2012, có hai anh chàng kỹ sư tên là Saji và Corey nộp đơn vào vườn ươm Y Combinator với dự án Benchling – một phần mềm nghiên cứu công nghệ sinh học. Khổ nỗi, hai ông này nói chuyện thì nhỏ nhẹ, tính tình rụt rè, chuẩn dân kỹ thuật cắm mặt vào màn hình. Các nhà đầu tư nhìn vào liền lắc đầu ái ngại: “Bán phần mềm cho các tập đoàn dược phẩm lớn mà hiền lành thế này thì bán cho ai?” Kết quả là họ gần như không gọi được vốn hạt giống, và suốt hơn một năm trời sau đó, doanh thu bằng tròn một con số không.

Hai năm ròng rã, Benchling liên tục nhận về những cái xua tay lạnh lùng từ các công ty dược. Đặt vào vị trí người khác, chắc đa phần đã bỏ cuộc quay về đi làm thuê cho đỡ nhục. Nhưng Saji lại chọn một con đường khác: sự kiên trì lầm lũi. Không khua môi múa mép được thì anh lấy sự bền bỉ bù lại. Bị từ chối thì quay về gõ lại code, cải tiến phần mềm, rồi lại vác cặp đi gõ cửa tiếp.

Kết quả sau nhiều năm? Benchling trở thành kỳ lân công nghệ được định giá hơn 6 tỷ USD. Bài học đầu tiên gửi đến bạn: Trong kinh doanh, sự tự tin màu mè bên ngoài chỉ giúp bạn qua được vòng chào hỏi. Thứ đưa bạn sống sót qua thung lũng chết là độ “lì đòn”.

Sứ mệnh vĩ đại không tự sinh ra, nó lớn lên theo vết sẹo

Rất nhiều người chần chừ không dám khởi nghiệp chỉ vì lý do: “Tôi chưa tìm thấy sứ mệnh thay đổi thế giới của đời mình.”

Nghe thì đạo mạo, nhưng buồn cười lắm bạn ơi. Thực tế, hầu hết những công ty vĩ đại ban đầu được lập ra chỉ vì một lý do rất đời thường: tò mò, ngứa ngáy muốn thử, hoặc đơn giản là… muốn kiếm tiền nuôi thân. Nhưng khi bắt đầu va chạm thực tế, những giai đoạn tăm tối sẽ ập đến. Cơn hưng phấn ban đầu tan biến. Giấc mộng “làm một năm rồi bán công ty kiếm vài triệu đô nghỉ hưu” sẽ vỡ vụn trước đống hóa đơn và khách hàng giận dữ.

Chính lúc này, một sự chuyển dịch kỳ lạ diễn ra: Những người ở lại không còn làm vì tiền nữa. Qua hàng trăm ngày cùng đội ngũ tháo gỡ từng khúc mắc, họ bắt đầu “phải lòng” chính cái vấn đề gai góc mà mình đang giải quyết. Họ yêu cái cảm giác cùng đồng đội vượt qua bế tắc. Sứ mệnh lâu dài không nằm trên trang giấy khởi động, nó được tôi luyện từ những ngày gian khó nhất.

Nhìn thẳng vào kịch bản tệ nhất, bạn sẽ hết sợ

Nỗi sợ lớn nhất khiến bạn không dám bước ra làm riêng là gì? Đó là sự bất định. Bạn sợ mất đi mức lương đều đặn vào ngày mùng 5 hàng tháng, sợ mất đi cái danh xưng “trưởng phòng”, sợ bạn bè nhìn vào bảo mình dại.

Cách hóa giải nỗi sợ này không phải là đọc mấy cuốn sách hô hào tích cực, mà là: ngồi xuống và viết ra kịch bản tồi tệ nhất.

Hãy tự hỏi mình một câu thẳng thắn: “Nếu dự án này sụp đổ hoàn toàn trong 12 tháng tới, chuyện tệ nhất có thể xảy ra là gì? Mình có chết đói không?” Nếu bạn là một bạn trẻ mới ra trường, cái giá bạn trả gần như bằng không; bạn chỉ mất một năm trải nghiệm. Nếu bạn đã có gia đình, liệu khoản tiền tiết kiệm có đủ cho cả nhà sống thanh đạm trong một năm mà không cần lương?

Khi bạn dám nhìn thẳng vào cái đáy sâu nhất và nhận ra: “À, cùng lắm thì mình cày lại từ đầu, chẳng chết được”, toàn bộ nỗi lo âu tê liệt trong đầu bạn sẽ biến mất. Một khi đã chấp nhận được cái kết tệ nhất, tâm trí bạn sẽ cực kỳ thanh thản để đưa ra những quyết định táo bạo.

Thất bại không phải ngõ cụt, nó là chiếc vé vớt thượng hạng

Năm 2008, Nick Grandy hăm hở làm startup tên là Wonderbar. Nhưng đời không như là mơ, Wonderbar ế chỏng trơ rồi lặng lẽ đóng cửa. Thất bại thảm hại.

Thế nhưng, thay vì chui vào một góc ủ rũ hay vội vã nộp đơn làm lại nhân viên bàn giấy bình thường, Nick mang toàn bộ những “vết sẹo” thực chiến – từ việc tự mày mò làm sản phẩm, chăm sóc khách hàng, quản lý dòng tiền – đến gặp một công ty non trẻ lúc bấy giờ. Công ty đó tên là Airbnb, và Nick trở thành nhân viên đầu tiên của họ.

Những kỹ năng thực chiến toàn diện tích lũy từ thất bại cũ đã biến anh thành một cỗ máy thiện chiến. Sau khi giúp Airbnb tăng trưởng, Nick tiếp tục rời đi để sáng lập Outschool – một nền tảng giáo dục sau này được định giá hơn 3 tỷ USD.

Bạn thấy đấy, đi làm startup mà thất bại thì bạn mất tiền, nhưng bạn nhặt lại được một thứ quý giá hơn nhiều: tư duy tổng lực của một người làm chủ. Thị trường luôn khát những người biết “tự bơi” như vậy.

Đừng ngồi một mình nặn ý tưởng, hãy làm thử cùng một người bạn

Sai lầm kinh điển của dân khởi nghiệp là ngồi nhốt mình trong phòng, vắt óc suy nghĩ một “ý tưởng triệu đô” chưa ai từng làm, rồi sau đó mới đi đăng tin tuyển co-founder (cộng sự).

Cách làm khôn ngoan ngoài đời thực lại ngược lại hoàn toàn. Hãy rủ một người bạn thông minh, đáng tin cậy mà bạn thích làm việc cùng đi uống cà phê. Cứ ngồi càm ràm về những thứ bất tiện trong cuộc sống thường nhật, hoặc thảo luận về một công nghệ mới nổi.

Rồi đến một lúc nào đó, một trong hai người sẽ thốt lên: “Ê, hay là cuối tuần này tao với mày thử làm một cái bản mẫu thô xem nó chạy thế nào?”

Hai người ngồi lại, thức trọn hai ngày cuối tuần, vừa ăn mì gói vừa ráp một sản phẩm đơn giản nhất có thể. Chính cái quá trình “bắt tay vào làm thật” này sẽ giúp bạn giải quyết cùng lúc hai bài toán: Thứ nhất, kiểm chứng xem ý tưởng có khả thi không. Thứ hai, xem tính nết của hai đứa có hợp nhau khi chịu áp lực hay không. Ý tưởng hay và cộng sự tốt luôn được sinh ra từ hành động, chứ không đến từ những buổi chém gió viển vông.

Khi nào nên dứt áo ra đi để “chơi tất tay”?

Bạn làm một dự án nhỏ ngoài giờ, tung lên mạng và nhận về đủ thứ phản hồi. Đừng vội nhìn vào số lượt truy cập hay vài cái like ảo trên mạng xã hội.

Hãy nhớ lấy nguyên lý vàng này của Paul Buchheit (cha đẻ của Gmail): Thà có 100 người yêu sản phẩm của bạn đến mức cuồng nhiệt, còn hơn có 10.000 người chỉ thấy nó “cũng tạm được”.

Nếu bạn nhận thấy có một nhóm nhỏ người dùng – dù chỉ vài chục người – nhưng ngày nào họ cũng vào dùng bản thử nghiệm thô kệch của bạn, họ nhắn tin thúc giục bạn sửa lỗi vì họ không thể sống thiếu nó; và cùng lúc đó, bạn nhận ra việc thức đêm làm dự án này khiến bạn thấy tràn đầy năng lượng hơn gấp vạn lần việc ngồi 8 tiếng mòn mỏi ở công ty…

Thì xin chúc mừng, đó chính là chiếc “đèn xanh” của cuộc đời bạn. Đã đến lúc bạn có thể tự tin nộp đơn xin nghỉ việc, nắm tay người cộng sự của mình và bước thẳng vào hành trình khởi nghiệp thực thụ.

Lời kết

Khởi nghiệp xét cho cùng không phải là chuyện bước lên thảm đỏ nhận những tràng pháo tay. Nó là hành trình tự lột bỏ những lớp ảo tưởng của bản thân.

Bạn không cần phải là một thiên tài bẩm sinh, cũng chẳng cần một kế hoạch mười năm vẹn toàn. Bạn chỉ cần đủ dũng cảm để chấp nhận rủi ro tồi tệ nhất, đủ tỉnh táo để làm ra những thứ nhỏ bé phục vụ một nhóm người thực sự cần nó, và đủ lì đòn để không bỏ cuộc khi ngày mai trời vẫn chưa hửng sáng.

Hôm nay, bạn đã sẵn sàng gạt bớt những mơ mộng viển vông để bắt tay làm một thứ gì đó thực tế chưa?