Viễn Đinh

Viễn Đinh

Khởi Nghiệp Tinh Gọn

Học Nhanh Bằng Thử Nghiệm

Có một sự thật hơi phũ phàng thế này: Đa số người bước ra khởi nghiệp thường thất bại không phải vì họ lười, mà vì họ… siêng năng một cách mù quáng.

Họ cắm đầu viết những bản kế hoạch kinh doanh dày cộm, thuê văn phòng xịn, đổ tiền túi làm sản phẩm bóng bẩy từ chân tơ kẽ tóc, rồi ngồi rung đùi chờ khách hàng ùa tới. Kết quả? Ngày khai trương cũng là ngày tàn, vì hóa ra chẳng ai có nhu cầu mua thứ họ làm ra cả.

Theo Eric Ries – cha đẻ của phương pháp Khởi Nghiệp Tinh Gọn, một startup thực chất không phải là một “công ty thu nhỏ” để bạn mang giấc mơ vĩ đại ra thi triển. Một startup bản chất là một phòng thí nghiệm khoa học. Ở đó, mọi ý tưởng của bạn chỉ là “giả định chưa được chứng minh”, và nhiệm vụ sống còn duy nhất là: làm thí nghiệm thực tế để đổi lấy bài học có giá trị trước khi tài khoản về số 0.

Dưới đây là những nguyên lý giúp bạn ngừng đốt tiền vô tội vạ và biến việc kinh doanh thành những thử nghiệm khôn ngoan.

Hành động thực tế ăn đứt khảo sát đầu môi

Người ta làm nghiên cứu thị trường theo kiểu in một xấp câu hỏi rồi đi hỏi: “Nếu tôi mở dịch vụ này, anh/chị có ủng hộ không?”. Xin thưa, 99% sẽ gật đầu cho bạn vui lòng, nhưng ngày bạn mở bán thì chẳng thấy bóng dáng ai.

Năm 1999, Nick Swinmurn nảy ra ý định bán giày qua mạng – một điều quá điên rồ vào thời điểm đó. Thay vì đi vay hàng triệu đô để thuê kho bãi và nhập cả núi giày, Nick làm một việc cực kỳ “ngây thơ”: vác máy ảnh ra tiệm giày gần nhà, xin chụp hình từng đôi rồi đăng lên một trang web sơ sài. Khi có khách bấm mua, anh lật đật chạy ra tiệm, mua đúng đôi giày đó theo giá bán lẻ, tự tay đóng hộp đem đi gửi bưu điện.

Nick chịu lỗ từng đơn hàng? Đúng. Nhưng cái anh thu về là vô giá: bằng chứng thực tế rằng khách hàng sẵn sàng rút ví mua giày online. Không một cuộc khảo sát nào cho bạn câu trả lời đáng tin bằng một cú quẹt thẻ thật. Từ thí nghiệm đơn sơ đó, đế chế Zappos trị giá 1,2 tỷ USD đã ra đời.

Xé nhỏ giấc mơ thành hai câu hỏi sống còn

Khi có một ý tưởng lớn, chúng ta thường bị choáng ngợp bởi sự đồ sộ của nó. Sai lầm kinh điển là cố gắng vẽ ra lộ trình 2-3 năm để hiện thực hóa toàn bộ bức tranh.

Tại tập đoàn HP, Caroline Barlerin từng ấp ủ kế hoạch biến 300.000 nhân viên thành lực lượng tình nguyện viên đem chuyên môn cống hiến cho xã hội. Thay vì mất cả năm trời làm đề án xin cấp ngân sách khổng lồ, bà quyết định bẻ nhỏ tầm nhìn đó thành hai giả thuyết cốt lõi:

Bà không dùng phần mềm xịn sò nào cả, mà tự tay kết nối thủ công cho một nhóm nhỏ nhân viên làm thử. Kết quả về sự hào hứng và tỷ lệ họ giới thiệu cho người khác được đo lường ngay trong vài tuần. Nếu nhân viên không mặn mà ngay từ quy mô nhỏ, thì một hệ thống triệu đô phủ khắp tập đoàn cũng chỉ là rác công nghệ.

Đừng sợ sản phẩm xấu xí, hãy sợ không ai thèm chê

Dân làm sản phẩm thường mắc bệnh “sĩ diện”. Họ sợ tung ra một thứ chưa hoàn hảo sẽ bị chê cười. Nhưng trớ trêu thay, tung ra một sản phẩm quá hoàn hảo mà không ai thèm dùng mới là thảm họa thực sự.

Tại Kodak Gallery, Mark Cook từng chứng kiến nhiều đội ngũ tốn hàng núi tiền để làm ra những tính năng lộng lẫy mà khách chẳng thèm ngó ngàng. Khi phát triển tính năng chia sẻ album ảnh sự kiện, ông quyết định tung ra một bản thử nghiệm thô ráp đến mức… xấu hổ. Nó thiếu tính năng, giao diện vụng về, khiến khách hàng sử dụng gặp trục trặc và bắt đầu… gửi thư phàn nàn tới tấp.

Các kỹ sư thì buồn rầu, nhưng Mark lại mừng rỡ. Tại sao? Vì khách hàng phàn nàn chứng tỏ họ thực sự quan tâm đến việc giải quyết vấn đề đó. Lời chê bai của họ chính là tấm bản đồ chỉ rõ tính năng nào là sống còn, tính năng nào là thừa thãi. Một sản phẩm thử nghiệm xấu xí nhưng giải quyết đúng nỗi đau luôn giá trị hơn một tượng đài bóng bẩy mà vô dụng.

Vác đồ ra thực địa để kiểm tra niềm tin

Đôi khi, rào cản lớn nhất của một mô hình kinh doanh không nằm ở sản phẩm, mà nằm ở tâm lý khách hàng và cách thức vận hành – những thứ bạn không bao giờ thấy được nếu chỉ ngồi máy lạnh gõ phím.

Ở Ấn Độ, hơn 93% hộ gia đình không có máy giặt. Họ giặt đồ ngoài sông và phải mất cả tuần mới nhận lại quần áo. Nhận thấy cơ hội, Akshay Mehra tham gia Village Laundry Service (VLS) để thử nghiệm dịch vụ giặt sấy hiện đại cho người thu nhập thấp.

Thay vì mở chuỗi cửa hàng đắt đỏ, họ lắp luôn một chiếc máy giặt lên thùng xe bán tải với chi phí chưa tới 8.000 USD rồi chạy thẳng vào khu dân cư. Người dân thích thú mang đồ ra giặt, nhưng rồi một vấn đề oái oăm lộ diện: họ nơm nớp lo sợ chiếc xe tải sẽ… nổ máy chạy mất cùng đống quần áo của họ.

Nhờ thí nghiệm thực địa rẻ tiền này, VLS hiểu ra nút thắt nằm ở sự tin tưởng. Họ lập tức đổi từ xe tải sang các ki-ốt cố định, thử nghiệm tiếp mức giá và dịch vụ ủi đồ. Từ vài chiếc xe bán tải lấm lem, họ đã mở rộng thành hệ thống xử lý hơn 100 tấn quần áo mỗi năm.

Dự án trăm triệu đô cũng phải bắt đầu từ vài góc phố

Nhiều người nghĩ: “Làm thí nghiệm kiểu tinh gọn này chỉ dành cho mấy anh khởi nghiệp nghèo rớt mồng tơi, chứ cơ quan nhà nước hay dự án nghìn tỷ thì phải hoành tráng chứ!”. Nghĩ vậy là lầm to. Càng nhiều tiền, việc thử nghiệm càng phải khắt khe để tránh lãng phí ngân sách khổng lồ.

Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng Hoa Kỳ (CFPB) từng được giao ngân sách lên tới 500 triệu USD để bảo vệ người dân trước các trò gian lận tài chính. Kế hoạch ban đầu là xây dựng một trung tâm tổng đài tiếp nhận khiếu nại quy mô toàn quốc, tuyển dụng ồ ạt hàng trăm nhân sự dựa trên những con số dự đoán trên giấy.

May mắn thay, các cố vấn tinh gọn đã can thiệp. Họ đề xuất thử nghiệm trước: chỉ cần bỏ ra vài nghìn USD thiết lập một đầu số tự động đơn giản, phát tờ rơi ở vài khu phố để xem nạn nhân của các vụ lừa đảo tài chính có thực sự gọi điện cầu cứu hay không.

Chỉ từ một bước thử nghiệm siêu nhỏ đó, họ thu thập được dữ liệu thực tế về hành vi người dân, từ đó xây dựng hệ thống từng bước một – bắt đầu từ mảng thẻ tín dụng rồi mới mở rộng. 500 triệu USD đã không bị ném qua cửa sổ nhờ tư duy dám thử nghiệm ở quy mô vi mô.

Bận rộn không đồng nghĩa với tiến bộ

Có một cái bẫy rất ngọt ngào mang tên “Cứ làm đi” (Just do it). Nhiều đội ngũ cứ hùng hục viết code, thiết kế, ra mắt hết tính năng này đến phiên bản nọ rồi tự hào: “Tháng này team mình làm việc năng suất thật, chạy đúng tiến độ 100%!”.

Nhưng bạn ơi, làm ra một thứ đúng tiến độ mà không ai thèm dùng thì đó không phải là tiến bộ, đó là sự lãng phí có kế hoạch.

Tiến bộ thực sự trong khởi nghiệp không đo bằng số lượng tính năng bạn làm ra, mà đo bằng lượng kiến thức đã được kiểm chứng (Validated Learning).

Một thí nghiệm không thể thất bại thì cũng không thể dạy cho bạn bất cứ điều gì. Nếu bạn chỉ làm để “xem chuyện gì xảy ra” mà không có giả thuyết để đo lường, bạn chỉ đang chơi trò may rủi với số phận của doanh nghiệp mình mà thôi.

Lời kết

Khởi nghiệp vốn dĩ không phải là một ván cược sinh tử kiểu “được ăn cả, ngã về không”. Nó là một chuỗi những phép thử khoa học đầy khiêm tốn.

Người khởi nghiệp thông minh không phải là người có tầm nhìn bất khả chiến bại, mà là người biết biến cái tôi của mình thành những giả thuyết nhỏ, sẵn sàng đem nó ra ngoài đường để đời “va đập”, chỉnh sửa và học hỏi mỗi ngày.

Trước khi bạn định dốc hết tiền tiết kiệm để làm một cú “chấn động địa cầu”, hãy tự hỏi mình một câu thật lòng: Hôm nay, mình có thể làm một thí nghiệm nhỏ nào – với chi phí rẻ nhất và thời gian ngắn nhất – để biết chắc khách hàng có cần mình hay không?

Câu trả lời cho câu hỏi đó, đáng giá hơn mọi bản kế hoạch kinh doanh trên đời.